        |   |
De hoofdthema’s van het onderzoek, dat onderdeel uitmaakt van het Onderzoekzwaartepunt van de Letterenfaculteit-VU Transformatie van stad en land. Stad-landrelaties in vergelijkend perspectief, zijn de volgende:
1. Geschiedenis van architectuur, volkshuisvesting, stedebouw en infrastructuur in de 19de en 20ste eeuw (onder leiding van: Prof. Dr. J.E. (Koos) Bosma)
In dit onderzoek wordt gezocht naar inzicht in het ontstaan, de institutionalisering, de fundamenten, de ideologieën van de 20ste-eeuwse volkshuisvesting, stedebouwkunde, infrastructurele planning en de wijze waarop de ontwerpdisciplines hebben gepoogd de transformaties van stad en land te structureren.
Deelonderzoek a. (oktober 2004-2008) door mr.drs. Michel Geertse:
Het internationale platform voor de ruimtelijke planning: de International Federation for Housing and Planning (IFHP 1913-2000). In dit onderzoek wordt gezocht naar inzicht in het ontstaan, de institutionalisering, de fundamenten en de ideologieën van de 20ste-eeuwse ruimtelijke planning zoals door de IFHP uitgedragen, evenals de wijze waarop deze discipline heeft gepoogd de mechanismen - inclusief de culturele inbedding - van de transformatie van stad en land in een nevelstad te sturen. Om de dieptestructuur van de 20ste-eeuwse ruimtelijke planning in Europa te kunnen blootleggen en panoramisch weer te geven, is een uitgebreid — internationaal vergelijkend - literatuur- en archiefonderzoek noodzakelijk naar propaganda en kennisuitwisseling: Congressen, tentoonstellingen, excursies, publicaties; constructie van stedelijke ruimte: theorie, stedebouwkundige concepten en vormenrepertoire. Gericht onderzoek vindt plaats in België, Duitsland, Engeland, Frankrijk en Nederland.
Deelonderzoek b. (september 2006-2011)
Stedelijke nevel: metamorfose van de regio Schiphol in de 20ste eeuw
Onderdeel van het NWO-programma Urbanisatie en Stadscultuur (hoofdaanvrager: Koos Bosma; mede-aanvragers: Heidi de Mare en Karel Davids). N.B. Deelonderzoek a. is hier inmiddels in ondergebracht.
Het onderzoek zoekt een verklaring voor de oorsprongen en het verloop van een spektaculaire metamorfose in Nederlandse landschappen van de late 19de tot en met de 20ste eeuw, d.w.z. een verandering van een compact, relatief scherp omlijnde gebieden in een soort stedelijke 'nevel', waarin stad en land tot op grote hoogte verweven zijn. Deze stedelijke nevel is een gelaagd fenomeen dat ruimtelijke, infrastructurele, economische, sociaal-politieke evenals culturele kenmerken vertoont. De regio Schiphol, met de luchthaven als centrum, wordt opgevat als één van de meest exemplarische nevelsteden in Europa met aansluiting op vrijwel alle internationale netwerken en tegelijk op zeer Nederlandse lokale en regionale kenmerken. Schiphol kan zowel fysiek, sociaal als in termen van symboliek en beeldcultuur worden begrepen. Een zekere mate van samenhang in deze nevelachtige structuur wordt georganiseerd door collectieve arrangementen voor het gebruik en de interpretatie van stedelijke ruimte, uiteenlopend van beleidsingrepen en ontwerpen, investeringen en conventies in stedelijke representatie, tot dagelijks en ritueel gebruik van publieke ruimte. Centrale thema's zullen de veranderende stad-landrelaties en de opkomst van de nevel zijn. Veranderingen in collectieve arrangementen van de stedelijke ruimte zullen worden bestudeerd vanuit vier onderling gerelateerd gezichtspunten: planningsconcepten, infrastructurele netwerken, fysieke structuren en stedelijke cultuur.
Het project is in 2006 gestart en wordt uitgevoerd door Iris Burgers (AiO) en Abdel El Makhloufi (postdoc).
Deelonderzoek c. (2005-2008):
Ontwerpen met een biografie van de Zandstad. Reconstructie Brabantse Zandgronden
Opdrachtgever: Stimuleringsfonds voor Architectuur
Dit Belvedere-kennisproject behelst het omzetten van recent verworven wetenschappelijke inzichten in de historische beeldvorming van de Brabantse zandgronden in een praktisch experiment met de implementatie van die inzichten in enkele reconstructiegebieden, waar het agrarische fundament onder het platteland wegvalt. Het experiment spitst zich toe op de relaties tussen door historici aangedragen (materiële en immateriële) beeldvorming van concrete gebieden en actuele ontwerpopgaven in die gebieden. Juist vanwege de actualiteit van de reconstructie en het belang van ontwerp en geschiedenis daarin is het project toegespitst op de Brabantse zandgronden: hoe kan in het ontwikkelingsproces in dergelijke hogedrukgebieden de lokale en regionale geschiedenis een rol spelen in de regie van de toekomst? Het eerste product is een website waarin historische beelden zijn opgeslagen en geordend. De website is voor ontwerpers te gebruiken als een gereedschapskist (www.zandstad.nl). Er is een boek over het project in voorbereiding.
Inhoudelijke projectleiding: prof.dr. Koos Bosma
Sturing uitvoering: De Lijn (dr. Guido Wallagh)
Interdisciplinair uitvoeringsteam: Ontwerpbureau LUST (interactieve digitale presentatie), Iris Burgers MA, drs. Sarah van der Pijl,
ir. Berno Strootman
Lokaal advies: Dr. Cor van der Heijden
2. De Nederlandse architectonische cultuur in de ‘lange achttiende eeuw’ (onder leiding van: Dr. F.H. (Freek) Schmidt)
Dit onderzoek komt deels voort uit het door NWO gesubsidieerde programma ‘Passion and Control. Patronage in Eighteenth-Century Architecture’, dat in samenwerking met het Onderzoekinstituut voor Geschiedenis en Cultuur (OGC) van de Universiteit Utrecht (prof.dr. K.A. Ottenheym) wordt uitgevoerd, dat per 1 maart 2002 van start ging. Het bestudeert de Nederlandse architectonische cultuur van de periode ca. 1680-1830 aan de hand van de veranderingen die in de institutionele en bestuurlijke organisatie van architectuur optraden. Binnen het thema wordt tevens onderzoek verricht naar ‘architectuur en publiek’ in dezelfde periode.
Aan dit onderzoek werk(t)en mee:
Dr. F.H. (Freek) Schmidt
Drs. E. Starkenburg
3. Geschiedenis van de Nederlandse tuin- en landschapsarchitectuur 1650-heden (onder leiding van: Drs. E.M. (Imke) van Hellemondt)
Architectuurhistorisch onderzoek naar de tuin- en landschapsgeschiedenis is gericht op de vormgeving van het landschap op verschillende planningniveaus. De studie-objecten, op te vatten als ruimtelijke constructies, betreffen zowel tuin, stadspark als centerpark, zowel de buitenplaats als de polder, de ruimtelijke vormgeving van zowel plein, stadswijk en autoweg als de grootschalige ruilverkaveling en de (her)inrichting van landschappen tot park, natuurgebied, bos. Centraal staan de historische ontwerpingrepen in en met de natuur en het landschap als een culturele daad, ingebed in hun maatschappelijke en sociale context.
Aan dit onderzoek werk(t)en mee:
Drs. E.M. (Imke) van Hellemondt
prof.dr J.C. Bierens de Haan
4. Nederlandse architectuur van de late 18de eeuw tot circa 1900 (onder leiding van: )
Dit onderzoek komt voort uit het door NWO gesubsidieerde programma ‘Identiteit en traditie. Nederlandse architectuur 1770-1914’, dat in 1996 van start ging. Programmaleider Van der Woud is thans hoogleraar Architectuurgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2007 zal nog de dissertatie van Petra Brouwer verschijnen.
Aan dit onderzoek werk(t)en mee:
Drs. P.A. (Petra) Brouwer
Dr. Hetty Berens (promotie 1999)
Christian Bertram, MA (AiO)
Drs. Petra Brouwer (AiO)
Dr. Caroline van Eck (postdoc)
Dr. Lex Hermans (postdoc)
Dr. Ida Jager (promotie 2002)
Dr. Coert Peter Krabbe (promotie 1998)
Drs. Barbara Laan
Dr. Geert Palmaerts (promotie 2005)
Dr. Ineke Pey (postdoc)
Promovendi extern
dr. ir. Paul Meurs (gepromoveerd in 2000)