Projecten
Stichting Architecten Research SAR (1997-2002)
 
Opdrachtgever
Technische Universiteit Eindhoven (TUE); financiering door het Stimuleringsfonds voor Architectuur
 
 
 

Eén van de voormalig directeuren van de SAR, ir. John Carp (werkzaam bij de TUE), vroeg de SAG archiefonderzoek te verrichten naar de ideeën en ontwerpconcepten die de SAR heeft ontwikkeld. Op grond van dit onderzoek en een twintigtal interviews met vriend en vijand van de SAR moest een Engelstalig boek verschijnen dat het SAR-gedachtengoed voor het eerst in zijn volle omvang voor een internationaal publiek uiteenzet.

In zijn boek De dragers en de mensen (1961) formuleerde de Nederlandse architect John Habraken een ingrijpend alternatief voor de massawoningbouw in Nederland. Om de individu de gelegenheid te bieden om in een massaal vervaardigde woning een eigen woondomein te maken, introduceerde hij het concept van de scheiding van drager en inbouw. De drager vertegenwoordigt de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid in de productie van de massawoning, terwijl de inbouw voor de individuele zeggenschap staat, zodat in miljoenen woningen variatie en individualiteit kon worden gerealiseerd. Het alternatief moest in de praktijk worden omgezet via de Stichting Architectenresearch (SAR). Wat er allemaal op de helling moet om een alternatief voor de bestaande woningbouwproductie te verwerkelijken, was het onderwerp van dit onderzoek. De overgang van architectuurtheorie naar de praktijk vergt een tussenstap. Die tussenstap bestaat uit een reeks ontwerpbeslissingen die kunnen worden geanalyseerd als een combinatie van een concept - in de zin van een richting waarin een oplossing kan worden gevonden - en een methode om dit concept in concrete spelregels om te zetten. Het verhelderen en uitwerken van concepten en methoden vormde het onderzoeksterrein van de SAR (1964-1990).

Uitvoering
Coördinatie: Koos Bosma
Archiefonderzoek: Dorine van Hoogstraten en Martijn Vos

 
Publicatie
Koos Bosma (red.), Dorine van Hoogstraten en Martijn Vos, Housing for the Millions. John Habraken and the SAR (1960-2000), Rotterdam 2000
 
  klik voor een uitvergroting
John Habraken (links) en zijn SAR-medewerkers Thijs Bax, Hans van Olphen en Fokke de Jong, Eindhoven, begin jaren zeventig
klik voor een uitvergroting
N.J. Habraken, 'iconen' of beeldtaal waarmee het proces van de woningbouw kan worden weergegeven
klik voor een uitvergroting
N.J. Habraken, vergelijking tussen een invulpakket in een drager en een auto op de snelweg, 1965
klik voor een uitvergroting
Omslag publicatie

Dorine van Hoogstraten over het basisidee van Habraken: 'De drager zelf biedt nog geen woning, maar kan worden beschouwd als bouwgrond in de lucht, met aansluitingen voor elektriciteit, riolering en andere algemene voorzieningen erin. De drager heeft een veel langere levensduur dan de woning die er in wordt gemonteerd en moet daarom onafhankelijk zijn van die woning, terwijl de gemeenschap (de overheid) er verantwoordelijkheid voor draagt. De architect ontwerpt dragers, de stedebouwkundige ordent ze tot een stad. Een neutraal bouwwerk is de drager niet; hij maakt juist de weg vrij voor sterk talent op vormgevend gebied.'
 
Martijn Vos: 'Er bestond onder architecten nauwelijks interesse voor de rationeel-methodische ontwikkeling van het ontwerpproces'